ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақстандағы саяси және әкімшілік реформалар
Ғылыми мақала
DOI:
https://doi.org/10.65076/Кілт сөздер:
билік институттары, қазақ бюрократиясы, өлкелік съездер, Уақытша үкімет, Қырғыз (Қазақ) АКСРАңдатпа
ХХ ғасырдың бірінші ширегі – қазақ мемлекеттілігі мен оның билік институттарының қалыптасу тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі. Бұл – бірқатар маңызды оқиғалар орын алған кезең, соның арқасында қазақ елі мен оның ұлттық көшбасшылары өзінің ұлттық мемлекетін құруға және оның институттарын ұйымдастыруға тарихи мүмкіндік алды. Ресей империясының империялық отаршылдық жүйесінің қайта құрылуы мен жойылуы, демократиялық және автономиялық қозғалыстардың рөлінің күшеюі, азамат соғысы басқарудың жаңа нысандары мен саяси институттардың пайда болуына әкелді. Мақсаты мен міндеттері. Мақаланың мақсаты – ХХ ғасырдың бірінші ширегіндегі Қазақстандағы билік институттарының трансформациялану процесін зерттеу. Міндеттері: зерттеу тақырыбы бойынша тарихнамаға шолу жасау; проблемалық мәселелер мен негізгі бағыттарды анықтау; дереккөздерді талдау және зерттеу; зерттелетін кезеңінің негізгі билік институттарын және олардың қызметінің нәтижелерін анықтау. Нәтижелер: бұл мәселелерді зерттеу империялық және кеңестік тақырыптарды зерттеуге маманданған қазақстандық және шетелдік ғылымның көптеген өкілдері үшін өте маңызды. Осы кезеңде қалыптасқан билік институттарының ерекшеліктері айқындалады. Қазіргі билік институттарының трансформациялану процесін, олардың өтпелі кезеңдегі қызметін, сондай-ақ жаңа нысандар мен олардың институттарының қалыптасуын талдау осы зерттеудің маңызды нәтижесі болып табылады. Қорытынды: Қарастырылған мәселелер ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан аумағында билік институттарының қалыптасу тарихын одан әрі зерттеуге негіз бола алады, сондай-ақ оны одан әрі зерделеу және одан әрі қарай анықтау үшін негіз бола алады.
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Әдебиеттер тізімі
Абсеметова Ж. Большевистский режим в Казахстане: Становление и укрепление (1920 – 1933 гг.). Алматы: Казақ университеті. 2007. 204 с.
Абсеметов М.О. Сакен Сейфуллин – Председатель Совета народных комиссаров Казахстана (г. Оренбург, 1922-1924 гг.). Астана. 2006. 416 c.
Акимбеков С. Казахстан в Российской империи. Алматы: ТОО «Институт Азиатских исследований». 2018. 562 с.
Акимбеков С. Казахи между революцией и голодом. Алматы: ТОО «Институт Азиатских исследований». 2021. 584 с.
Аккулы С. Алихан Букейхан. Исследования, статьи, интервью. Алматы: Международный фонд «Ер Жанибека» . 2016. 528 с.
Аккулы С. Алихан Букейхан. Собиратель казахских земель. Астана: Общественный фонд «Алашорда». 2017. Том 1. 636 с.
Алаш-Орда: сборник документов. Сост. Н. Мартыненко. Алма-Ата: Малое издательство «Айкап». 1992 г. 192 с.
Аманжолова Д.А. Партия Алаш: история и историография: учебное пособие. Семипалатинск. 1993. 137 с.
Аманжолова Д.А. Казахский автономизм и Россия. История движения Алаш. Москва. 1994. 216 с.
Аманжолова Д.А. Казахская автономия: от замысла националов к самоопределению по-советски. Acta Slavica Iaponica. 2004. T. 21. Р. 115-143.
Аманжолова Д.А. На изломе. Алаш в этнополитической истории Казахстана. Алматы: Таймас. 2009а. 410 с.
Аманжолова Д.А. Советское нациестроительство и казахская элита. В: Матер. междунар. науч. – практ. конф. «Роль национальной интеллигенции в истории в начале XX века». Уральск. 2009b. С. 12-17.
Аманжолова Д.А. Алаш: исторический смысл демократического выбора: монография. Алматы: Таймас. 2013. 400 с.
Аманжолова Д.А. Из истории взаимодействия Временного Сибирского правительства и Алаш-Орды. Русская старина. – 2015. Том 13, Выпуск 1, с. 5-18.
Аманжолова Д.А. Проблемы формирования советской этнобюрократии. B: Азиатская Россия: Люди и структуры империи: сб. науч. трудов. Омск: Изд-во: ООО «Полиграфический центр КАН». 2016. С. 63-72.
Аманжолова Д.А. Советский проект в Казахстане: власть и этничность, 1920-1930-е гг. Москва: Институт российской истории РАН: Центр гуманитарных инициатив. 2019. 480 с.
Аяган Б., Ауанасова А., Нурпеисов Е. Смутное время. Неизвестные страницы известной истории. Алматы: ТОО «Литера-М». 2017. 320 с.
Бочагов А.К. Алаш-Орда. Краткий исторический очерк о национально-буржуазном движении в Казакстане периода 1917-19 гг. Кзыл-Орда: Государственное издательство КССР. 1927. 57 с.
Бырбаева Г.Б. Центральная Азия и советизм: концептуальный поиск евро-американской историографии. Алматы: Дайк-Пресс. 2005. 484 с.
Жанбосинова А.С. Краткая энциклопедия истории Алаш и Алашорда. Усть-Каменогорск. 2013. 204 с.
Инструкция делегации Временного Сибирского Правительства на Государственном совещании в городе Уфе. B: Максаков В. Турунов А. Хроника гражданской войны в Сибири. 1917-1918. Ленинград. 1926. С. 232
История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней под редакцией М. Абдыкалыковой и А. Панкратовой. Алма-Ата: КазОГИЗ. 1943. 672 с.
История Казахской ССР с древнейших времен до наших дней. Второе издание исправленное и дополненное. Алма-Ата. 1949. 451 c.
История Казахской ССР (с древнейших времен до наших дней). В 5-ти томах. Том 4. Алма-Ата: «Наука» КазССР. 1977. 640 с.
Кабульдинов З.Е. Чаяния Алашской интеллигенции и петиционное движение казахов в начале XX века. B: XXI-ғасырдағы Алаштың Ақ жолы. Алматы: Экономика, 2013. С. 42-49.
Кемелбеков А.А. Истоки местного самоуправления Казахстана в дореволюционный период (на примере территорий Младшего и Среднего Жуза). Современный ученый. 2019, № 5. С. 238-241.
Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы: көмекші оқу құралы. Алматы: Санат, 1995. 368 б.
Мажитова Ж.С. Институт биев в казахском обществе в первое десятилетие советской власти. Вестник Московского университета. Серия 8: история. 2015. № 4. С. 74-84.
Нам И.В. Национальные меньшинства Сибири и Дальнего Востока на историческом переломе (1917-1922 гг.). Томск, 2009. 500 с.
Нурмаганбетова Р.К. Проблема Алаш и Алашорды в казахстанской историографии 20-90-х годов: автореф. … канд. истор. наук: 07.00.09. Алматы, 1999. 28 с.
Нурмаганбетова Р.К. Движение Алаш и Алаш-Орда. Историография проблемы. 1920-1990-е годы XX века. Алматы, 2003. 153 с.
Нұрпеиісов К. Алаш һәм Алашорда. Алматы: Ататек. 1995. 256 б.
Общественно-политическая жизнь Сибири в конце XIX – начале XX в.: Энциклопедический словарь. М.В. Шиловский, Г.А. Ноздрин, А.К. Кириллов и др.; под ред. М.В. Шиловского. Новосибирск: Параллель, 2019. 398 с.
Протокол Семипалатинского областного киргизского съезда. 27 апреля – 7 мая 1917 года г. Семипалатинск. B: Город Алаш. Сборник документов. Е. Сыдыков, В. Кашляк (Составители). Семей, 2010. С.131-135
Протокол заседания Общекиргизского съезда г. Оренбург, 5-13 декабря . B: Алаш қозғалысы. Құжаттар мен материалдар жинағы. Сәуір 1901 ж. – желтоқсан 1917 ж. Движение Алаш. Сборник документов и материалов. Апрель 1901 г. – декабрь 1917 г. Алматы: «Алаш». 2004. Том 1. С.472-482.
Приказ уполномоченного командира 2-го степного сибирского корпуса по охранению государственного порядка и общественного спокойствия в Семипалатинской обл. о ликвидации правительства Алаш-Орда. г. Семипалатинск. 24 декабря 1918 г. B: Движение Алаш. Сборник документов и материалов. Апрель 1901 г. декабрь 1917 г. – Алматы: «Алаш», 2004. Том 1. С.274-275
Традиционное казахское общество в национальной политике Российской империи: концептуальные основы и механизмы реализации (XIX – начало ХХ в.). Документы и извлечения. Rоллектив авторов. Барнаул: АЗБУКА. 2014. 272 с.
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Қ. Ақанов
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
