Ақмола қаласының жаңа орталығын дамытудың бас жоспарының жобасына халықаралық байқау және оның қазіргі Астана тарихындағы орны (Кисе Курокава және оның Қазақстанның жаңа астанасын дамыту тұжырымдамасы)
Ғылыми мақала
DOI:
https://doi.org/10.65076/1035-0042.2026.2.22-37Кілт сөздер:
жаңа астана, Астана (Ақмола) қаласының бас жоспары, халықаралық конкурс, сәулет өнері, метаболизм, қала мен табиғаттың симбиозы, Кисё КурокаваАңдатпа
Қазақстанның қазіргі астанасы – Астана қаласының (бұрынғы атауы – Ақмола) қалыптасу тарихы ғылыми зерттеудің ауқымды әрі көпқырлы нысаны болып табылады. Бұл үдерістің маңызды қырларының бірі – 1990-жылдардың екінші жартысында қаланың сәулеттік келбетінің қалыптасуы. Дәл осы кезеңде Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстанның жаңа астанасы – Ақмола қаласының (қазіргі Астана) жаңа орталығын дамытудың бас жоспарының тұжырымдамалық эскизін әзірлеуге халықаралық конкурс өткізу туралы шешім қабылдады. Зерттеудің мақсаты – аталған халықаралық конкурсты ұйымдастыру және өткізу үдерісін кешенді түрде зерделеу, сондай-ақ көрнекті жапон сәулетшісі Кисё Курокаваның «метаболистік қала» жобасының Астананың қазіргі сәулеттік-қала құрылыстық келбетін қалыптастырудағы айқындаушы рөлін анықтау. Міндеттер: Халықаралық байқау өткізудің тарихи алғышарттары мен шарттарын қарастыру, оның қорытындысы бойынша байқау ұйымдастырушылары елорданың қала құрылысын дамытудың негізіне айналуы тиіс концептуалдық идеясы бар жобаны таңдауға тиіс болды. Жеңімпаз байқаудың философиялық көзқарасын көрсететін бас жоспардың концептуалдық ережелерін талдау. К. Курокаваның қала құрылысы концепциясының ерекшеліктерін ашу, оның әлеуметтік, экономикалық және демографиялық өзгерістерге икемді жауап бере алатын динамикалық дамып келе жатқан қаланы құруды көздегенін көрсету. Ұсынылған жоспарлау шешімдерінің жаңа елорданың кеңістіктік ұйымдастырылуына, оның көлік инфрақұрылымының дамуына, қоғамдық кеңістіктер жүйесіне және әкімшілік орталықтың монументалды архитектуралық ансамбліне әсерін зерттеу. Бастапқы жоспардың іске асырылу дәрежесін және Кисё Курокаваның шығармашылық мұрасының қаланың одан әрі құрылыс барысындағы Қазақстанның қазіргі архитектуралық тәжірибесіне ықпалын бағалау. Материалдар мен әдістер: Зерттеу Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің құжаттарын, сондай-ақ тақырыпқа қатысты деректі және ғылыми әдебиеттерді зерделеуге негізделген. Нәтижелер: Ғылыми әдебиеттерге, архивтік материалдарға, байқау құжаттамасына және басқа да деректерге жүргізілген терең талдау негізінде автор К. Курокаваның Астананың сәулеттік келбетін қалыптастыруға қосқан зор үлесі туралы негізді тұжырым жасайды. Жобаға табиғи өзгерістер мен түзетулер енгізілгеніне қарамастан, жапон сәулетшісінің «симбиотикалық қала» құру және қалалық орта мен табиғаттың үйлесімді өмір сүру қағидатын сақтау идеялары өз маңызын жоғалтпағаны атап өтіледі. Оның концепциясы бойынша жасыл желектер қала инфрақұрылымымен және тұрғындардың демалыс орындарымен тығыз үйлесім табуы тиіс еді. Қорытынды: Kisho Kurokawa architect & associates компаниясы жобасының жеңіске жетуі Астананың қазіргі заманғы келбетін қалыптастыруға берік іргетас қалады. Оның жобасын іске асыру тәжірибесін зерделеу Қазақстан астанасының сәулеттік және қала құрылысы сипатының қалыптасу тарихын зерттеушілер үшін жоғары теориялық және ғылыми құндылыққа ие.
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Әдебиеттер тізімі
Alpyspayeva G.A. Astana v novoe i noveishee vremia. Astana. 2008. 276 p.
Alpyspayeva G.A., Sayakhimova Sh.N., Tuksaitova R.O. Kulturnoe prostranstvo Akmoly, Tselinograda, Astany: istoriia stanovleniia i razvitiia. Edited by G.A. .Alpyspayeva. Astana: S. Seifullin “KATU” JSC. 206 p.
Arkhitektura i stroitelstvo Kazakhstana: A Photo Book. Almaty: "Zolotaya Kniga" Editorial Office. 2004. 488 p.
Badlueva V. Filosofiia simbioza Kise Kurokavy. Bulletin of Tomsk State University. 2009. No. 329, pp. 61–64.
Blagovidova N., Ivanova O. Semanticheskii aspekt formirovaniia identichnosti arkhitekturno-prostranst-vennoi sredy novykh gorodov-stolits. Part 2: Continuity and Identity. Academia. Architecture and Construction. 2024, No. 1, pp. 147–158.
Dadyrova A.A., Mukhtarova G.S., Omarova Zh.N. Ontologiia stolitsy Kazakhstana: kvintessentsiia traditsii i sovremennosti. Balandin Readings. 2020, Vol. 15, pp. 314–322.
Dirksen L. Kharakter vzaimodeistviia ekologii kultury i ekologicheskogo soznaniia v deiatelnosti budushchikh dizainerov. International Journal of Applied and Fundamental Research. 2016, No. 7-3, pp. 469–474.
Dosmagambetov B. Zvezda Astany na nebosklone mirovykh stolits. (V sootvetstvii s gradostroitelnymi i arkhitekturnymi standartami XXI veka). Вulletin: Zodchiy. 21st Century. 2011, No. 4(41), pp. 16-27.
Zakirova Yu., Khakimova T. Vliianie futurologicheskikh kontseptsii na gradostroitelnoe planirovanie XX-XXI вв. News of the Kazan State University of Architecture and Engineering. 2018. No. 1(43), pp. 112–119.
Ivanova O.A. Osobennosti formirovaniia arkhitekturnogo obraza Astany - novoi stolitsy Kazakhstana. Bulletin of the V.G. Shukhov Belgorod State Technological University. 2017. No. 2, pp. 97–105.
Ilyasova K.M., Bagdatova S.A. Astana – novaia stolitsa: Supplementary Study Астана: Guide. Astana: "Tipografiya Stimul". 2017. 340 p.
Ippolitov S. Promyshlennyi dizain i arkhitektura Respubliki Kazakhstan: natsionalizatsiia vizualnoi sredy. Artistic Heritage: Research, Restoration, Preservation. 2023. No. 2(6), pp. 43–56.
Kravchenko V., Pershina I. The Architectural Metabolism of Kisho Kurokawa. In: The Future of Science – 2013: Proceedings of the International Youth Scientific Conference. Kursk, April 23–25, 2013. Executive: Gorokhov. Vol.2. Kursk: "Universitetskaya Kniga" CJSC. 2013. Pp. 149–151.
Mataibekov Sh. Arkhitektura Astany: poisk, idei, napravleniia razvitiia v XXI veke. Architecture. Construction. Design. 2006. No.1(42), рр. 16-23.
Muldagalieva A., Mamedov S., Musabaev T., Barakbaev A. Osnovnye problemy gradostroitelnogo planirovaniia goroda Astany (v kontekste generalnogo plana K.Kurokavy). Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Series: Technical Sciences and Technologies. 2024. No. 4(149), pp. 215–230.
Nazarbayev N.A. V serdtse Evrazii. Almaty: Atamura. 2005. 192 p.
Neshchadim M., Samoylov K. Formation of K. Kurokawa’s creative approach to form-making. Science. and Education Today. 2021. No.1(60), pp. 89–93.
Neshchadim M.E., Samoylov K.I. Characteristic form-making techniques in K. Kurokawa’s projects from various periods of his career. Prosperity of Science. 2022. No. 5(11), pp. 70–80.
Protokol №3 zasedaniia pravitelstvennoi komissii po provedeniiu mezhdunarodnogo konkursa na еkiz-ideiu generalnogo plana razvitiia novogo tsentra goroda Akmoly. In: Capitals of Kazakhstan Collection of Documents and Materials. Astana. 2008. No. 135. Pp. 183–185.
Redkin G. Ulitsa imeni Kise Kurokava. Publication date: February 15, 2013. URL: https://avestnik.kz/ ulitsa-imeni-kise-kurokava/?ysclid=mruvn584qr51017094.
Tabys T., Maulenova G., Samoylov K. Arkhitekturnye osobennosti administrativnogo tsentra Astany: regionalnyi Astany: regionalnyi analiz. Science and Education Today. 2023. No. 3(77), pp. 36–40.
Tyurin S., Nazarov Yu., Kornilova A. Formirovanie khudozhestvenno-kommunikatsionnoi sredy goroda Astany v kontekste realizatsii gradostroitelnogo proekta Kise Kurokavy. Academia. Architecture and Construction. 2018. No. 3, pp. 100–106.
Uchastniki mezhdunarodnogo konkursa na eskiz-ideiu generalnogo plana novogo tsentra goroda Akmoly. In: The Capital of Kazakhstan: Collection of Documents and Materials. Astana, 2008. No. 126. Pp. 164–172.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 К. Аканов
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
