Ақмола қаласының жаңа орталығын дамытудың бас жоспарының жобасына халықаралық байқау және оның қазіргі Астана тарихындағы орны (Кисе Курокава және оның Қазақстанның жаңа астанасын дамыту тұжырымдамасы)

Ғылыми мақала

Аңдатпа

Қазақстанның қазіргі астанасы – Астана қаласының (бұрынғы атауы – Ақмола) қалыптасу тарихы ғылыми зерттеудің ауқымды әрі көпқырлы нысаны болып табылады. Бұл үдерістің маңызды қырларының бірі – 1990-жылдардың екінші жартысында қаланың сәулеттік келбетінің қалыптасуы. Дәл осы кезеңде Қазақстан Республикасының Үкіметі Қазақстанның жаңа астанасы – Ақмола қаласының (қазіргі Астана) жаңа орталығын дамытудың бас жоспарының тұжырымдамалық эскизін әзірлеуге халықаралық конкурс өткізу туралы шешім қабылдады. Зерттеудің мақсаты – аталған халықаралық конкурсты ұйымдастыру және өткізу үдерісін кешенді түрде зерделеу, сондай-ақ көрнекті жапон сәулетшісі Кисё Курокаваның «метаболистік қала» жобасының Астананың қазіргі сәулеттік-қала құрылыстық келбетін қалыптастырудағы айқындаушы рөлін анықтау. Міндеттер: Халықаралық байқау өткізудің тарихи алғышарттары мен шарттарын қарастыру, оның қорытындысы бойынша байқау ұйымдастырушылары елорданың қала құрылысын дамытудың негізіне айналуы тиіс концептуалдық идеясы бар жобаны таңдауға тиіс болды. Жеңімпаз байқаудың философиялық көзқарасын көрсететін бас жоспардың концептуалдық ережелерін талдау. К. Курокаваның қала құрылысы концепциясының ерекшеліктерін ашу, оның әлеуметтік, экономикалық және демографиялық өзгерістерге икемді жауап бере алатын динамикалық дамып келе жатқан қаланы құруды көздегенін көрсету. Ұсынылған жоспарлау шешімдерінің жаңа елорданың кеңістіктік ұйымдастырылуына, оның көлік инфрақұрылымының дамуына, қоғамдық кеңістіктер жүйесіне және әкімшілік орталықтың монументалды архитектуралық ансамбліне әсерін зерттеу. Бастапқы жоспардың іске асырылу дәрежесін және Кисё Курокаваның шығармашылық мұрасының қаланың одан әрі құрылыс барысындағы Қазақстанның қазіргі архитектуралық тәжірибесіне ықпалын бағалау. Материалдар мен әдістер: Зерттеу Қазақстан Республикасы Ұлттық архивінің құжаттарын, сондай-ақ тақырыпқа қатысты деректі және ғылыми әдебиеттерді зерделеуге негізделген. Нәтижелер: Ғылыми әдебиеттерге, архивтік материалдарға, байқау құжаттамасына және басқа да деректерге жүргізілген терең талдау негізінде автор К. Курокаваның Астананың сәулеттік келбетін қалыптастыруға қосқан зор үлесі туралы негізді тұжырым жасайды. Жобаға табиғи өзгерістер мен түзетулер енгізілгеніне қарамастан, жапон сәулетшісінің «симбиотикалық қала» құру және қалалық орта мен табиғаттың үйлесімді өмір сүру қағидатын сақтау идеялары өз маңызын жоғалтпағаны атап өтіледі. Оның концепциясы бойынша жасыл желектер қала инфрақұрылымымен және тұрғындардың демалыс орындарымен тығыз үйлесім табуы тиіс еді. Қорытынды: Kisho Kurokawa architect & associates компаниясы жобасының жеңіске жетуі Астананың қазіргі заманғы келбетін қалыптастыруға берік іргетас қалады. Оның жобасын іске асыру тәжірибесін зерделеу Қазақстан астанасының сәулеттік және қала құрылысы сипатының қалыптасу тарихын зерттеушілер үшін жоғары теориялық және ғылыми құндылыққа ие.