Дала аймағындағы Орыс Православие Шіркеуінің институционалдық құрылымының кейбір аспектілері
Ғылыми мақала
DOI:
https://doi.org/10.65076/Кілт сөздер:
орыс православиелік шіркеу, дала өлкесі, конфессионалдық саясат, Қырғыз миссиясы, миссионерлік стандар, епархияАңдатпа
Мақалада XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы Дала өлкесі аумағында Орыс православие шіркеуінің таралуы мен институционалдық орнығу үдерісі Ресей империясының отарлық саясаты, қоныс аудару қозғалысы және өңірдің конфессиялық құрылымының өзгеруі контексінде қарастырылады. Зерттеуде православие дінін ұстанған халық санының өсуі ішкі Ресей губернияларынан келген шаруалардың қоныс аударуымен, жаңа елді мекендердің, әскери шептердің, казак станицалары мен қалалық орталықтардың қалыптасуымен тығыз байланысты болған Ақмола және Семей облыстарына ерекше назар аударылады. Статистикалық материалдар, 1897 жылғы Ресей империясының Бірінші жалпы халық санағының деректері, жыл сайынғы облыстық шолулар, архив құжаттары және жарияланған шіркеулік дереккөздер негізінде православие халқының саны, аумақтық орналасуы, сондай-ақ православиелік, мұсылмандық және өзге де конфессиялық топтардың арақатынасы талданады. Зерттеуде «шіркеу құрылысы» ұғымы маңызды орын алады. Бұл ұғым тек храмдар, ғибадат үйлері мен монастырьлар салуды ғана емес, сонымен қатар діни басқарудың тұрақты жүйесін, әкімшілік-аумақтық бөліністі, приходтар желісін, діни білім беру мекемелерін, мерзімді басылымдарды және православиелік қоғамдық бірлестіктерді қалыптастыруды да қамтитын кең мағынада қолданылады. Осы тұрғыдан алғанда, 1895 жылы құрылған Омбы епархиясының ұйымдастырушылық қалыптасуы, оның Ақмола және Семей облыстарындағы православиелік қауымдарды басқарудағы рөлі, сондай-ақ Омбы рухани консисториясының, епархиялық училищелік кеңестің, миссионерлік құрылымдардың, бауырластық ұйымдар мен қайырымдылық қоғамдарының қызметі ашып көрсетіледі. Православие шіркеуінің институционалдануы арқылы Ресей империясының конфессиялық саясатының маңызды бағыты – Дала өлкесіндегі қазақтар, татарлар және басқа да түркі, сондай-ақ түркі емес этностар арасындағы миссионерлік қызмет талданады. Бұл ретте «Қырғыз миссиясының» қызметіне, оның миссионерлік стандарына, кадрлық құрылымына, ағартушылық және білім беру тәжірибелеріне, сондай-ақ жергілікті халық арасындағы прозелитизмнің шектеулі нәтижелеріне арнайы көңіл бөлінеді. Мақалада православие шіркеуінің өңірде тек діни ғана емес, сонымен қатар әкімшілік, идеологиялық және интеграциялық қызметтер атқарғаны, империялық кеңістікті игерудің маңызды құралына айналғаны көрсетіледі. Зерттеу қорытындысында Дала өлкесінде православиенің таралуы демографиялық, саяси, әкімшілік және миссионерлік факторлардың жиынтығымен айқындалғаны, ал Омбы епархиясының институционалдық тұрғыдан нығаюы өңірді жалпыимпериялық конфессиялық және басқару кеңістігіне енгізудің маңызды тетіктерінің бірі болғаны тұжырымдалады. Осылайша, мақала Қазақстанның солтүстік-шығыс аймақтарындағы діни саясат, қоныстандыру отарлауы және әкімшілік басқару арасындағы өзара байланысты нақтылауға мүмкіндік береді. Зерттеу православиенің бұл өңірде тек қоныс аударушылардың діни сенімі ретінде ғана емес, сонымен бірге халықты бақылау, азаматтық хал актілерін реттеу, мектептік білім беру және жаңа елді мекендерді символдық тұрғыдан бекіту үдерістерімен байланысты империялық қатысудың институционалдық тірегі ретінде таралғанын көрсетеді. Бұл мәселе Қазақстан мен жалпы өңірдің тарихи-конфессиялық зерттеулері үшін маңызды ғылыми мәнге ие.
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Әдебиеттер тізімі
Айтенова Б.К. Процесс институционального структурирования Омской епархии и коренное население Степного края (конец ХIХ - начало ХХ вв.). Вопросы методологии и истории в работах молодых ученых: сборник научных статей. Омск: ОмГПУ, 2004. С. 21-26.
Артемьев А.И. Русская православная церковь в Казахстане. Алматы. 1995. 242 с.
Берковская З.Н. Омские Епархиальные ведомости как базовый источник изучения истории Омской епархии конца ХIХ - начала ХХ вв. B: Степной край Евразии: историко-культурные взаимодействия и современность. Тезисы докладов и сообщений V международной научной конференции (Под ред. Р.М. Жумашева, А.П. Толочко). Омск: Издательство ОМГУ им. Ф.М. Достоевского. 2007. С. 143-144.
Голошубин И. Справочная книга Омской епархии. Омск: тип. «Иртыш». 1914. 1250 с.
Господи, благослови! Омские епархиальные ведомости. 1898. №1. С. 1-3.
Зайцева Л.Ю. Православная церковь и казахское население Степного края (конец ХIХ – начало ХХ вв.). B: Степной край: зона взаимодействия русского и казахского народов (XVIII – XX вв.). II международная научная конференция: тезисы докладов и сообщений. (Под ред. А.П. Толочко). Омск: ОМГУ. 2001. С. 141-142.
Лебедева Н.И. Храмы и молитвенные дома Омского Прииртышья: монография; науч. ред. А.В. Ремнев. Омск: Омский педагогический университет: Издатель-Полиграфист. 2003. 255 с.
Обзор Акмолинской области за 1911 г. Омск, 1912. Ведомость №3. 73 с.
Огородникова Л.И. Омская епархия – 110 лет со времени основания (2 марта 1895 г.). В: Знаменательные и памятные даты Омского Прииртышья: 2005. Омск. 2005. С. 41-43
Первая Всеобщая перепись населения Российской Империи, 1897 г.; под ред. Н. А. Тройницкого; Центральный статистический комитет Министерства внутренних дел. Акмола: Вып. 81. Акмолинская область. 135 с.
Первая Всеобщая перепись населения Российской империи. 1897 г. Т. LXXXIV. Семипалатинская область. Санкт-Петербург. 1905. 147 с.
Первая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 г. Санкт-Петербург: Слово. 1905. С.48-61.
Победоносцев К.П. Всеподданнейший отчет обер-прокурора Святейшего Синода К. Победоносцева по ведомству православного исповедания за 1886 г. Санкт-Петербург: Синод. тип. 1888. 129 с.
Скальский К.Ф. Омская епархия: Опыт геогр. и ист.-стат. описания городов, сел, станиц и поселков, входящих в состав Омской епархии. Омск: Тип. А.К. Демидова, 1900. 422 с.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Ж. Нурбаев, Г. Султангазы
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
