Қазіргі кезеңдегі Қырғызстан мен Қытай арасындағы инвестициялық ынтымақтастық
Ғылыми мақала
DOI:
https://doi.org/10.65076/Кілт сөздер:
Қырғыз Республикасы, Қытай, «Бір белдеу, бір жол» бастамасы, экономика, инвестиция, энергетика, көлік, инфрақұрылымдық жобалар, ынтымақтастық, интеграцияАңдатпа
Мақала 1995-2025 жылдар аралығындағы Қырғыз Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы инвестициялық ынтымақтастықты зерттеуге арналған. Тақырыптың өзектілігі Қырғызстанның әлеуметтік-экономикалық дамуындағы Қытай инвестицияларының рөлінің артуымен, сондай-ақ Еуразия кеңістігіндегі қазіргі заманғы процестер аясында екіжақты ынтымақтастықтың кеңеюімен байланысты. Зерттеу Қырғыз Республикасы Ұлттық статистика комитетінің материалдарын, Қырғызстан мен Қытайдың нормативтік құжаттарын, мемлекеттік органдардың ресми есептерін, аналитикалық басылымдарды және заманауи ғылыми зерттеулерді қоса алғанда, көптеген дереккөздерге негізделген. Жұмыстың мақсаты – Қырғызстан мен Қытай арасындағы инвестициялық ынтымақтастықтың негізгі кезеңдерін, бағыттарын, ерекшеліктерін және нәтижелерін кешенді талдау, сондай-ақ одан әрі өзара әрекеттесудің бар мәселелері мен перспективаларын анықтау. Мақалада тарихи, салыстырмалы, жүйелік және институционалдық зерттеу әдістері қолданылады, бұл екіжақты қатынастардың динамикасын бақылауға және инвестициялық процестердің екі мемлекет арасындағы экономикалық байланыстардың дамуына әсерін анықтауға мүмкіндік береді. Автор екі елдің инвестициялық қарым-қатынасын талдап, оларды үш кезеңге бөліп, екіжақты қатынастарға нақты әсерін көрсетеді. Бірінші кезең Қырғызстан тәуелсіздік алғаннан кейін құқықтық базаны қалыптастыруды және экономикалық ынтымақтастық тетіктерін құруды қамтыды. Екінші кезең инвестициялық ынтымақтастықтың күшеюімен және негізгі экономикалық салаларда қытай капиталының кеңеюімен сипатталды. Үшінші кезең 2013 жылы «Бір белдеу, бір жол» бастамасының іске қосылуымен басталды және инвестициялық ынтымақтастықтың айтарлықтай артуымен, ірі инфрақұрылымдық жобалардың іске асырылуымен және екі ел арасындағы экономикалық өзара тәуелділіктің тереңдеуімен ерекшеленді. Қытайдың тау-кен өнеркәсібіне, энергетика секторына, көлік және логистикалық инфрақұрылымға, бірлескен кәсіпорындар құрылысына және өндірістік қуаттарды дамытуға инвестицияларын талдауға ерекше назар аударылады. Инвестициялар Қырғызстан экономикасының жекелеген салаларын жаңғыртуға, жаңа жұмыс орындарын құруға және елдің сыртқы экономикалық байланыстарын кеңейтуге ықпал еткені көрсетілген. Сонымен қатар, жобаларды іске асырудың тиімділігіне, экологиялық тәуекелдерге, шетелдік инвестицияларға қоғамдық көзқарасқа және инвестициялық реттеу тетіктерін жетілдіру қажеттілігіне байланысты мәселелер анықталды. Қырғыз-қытай инвестициялық ынтымақтастығының одан әрі даму үшін айтарлықтай әлеуеті бар деген қорытындыға келді. Оның тиімділігі тараптардың ұлттық мүдделерді теңестіру, инвестициялық процестердің ашықтығын арттыру және ұзақ мерзімді перспективада өзара тиімді жобаларды жүзеге асыру үшін қолайлы жағдайлар жасау мүмкіндігіне байланысты болады.
##plugins.themes.default.displayStats.downloads##
Әдебиеттер тізімі
Xi Jinping's Visit to Astana: From the Yuan as a Unit of Mutual Settlements to the Revival of the Silk Road. Vlast.kz Available at: https://vlast.kz/novosti/vizit_si_czinpina_v_astanu_ot_juanja_v_
kachestve_edinicy_vzaimoraschetov_do_vozrozhdenija_
shelkovogo_puti-2822.html 07.09.2013. (date of access 06.06.2026)
"One Belt, One Road" – What Does This Idea Mean? Available at: https://otvet.ya.guru/questions/455919-odin-pojas-odin-put-chto-znachit-eta-ideja.html 17.09.2019. (date of access 13.06.2026)
Chufrin G.I. China's Investment Offensive in Central Asia. Economic Review. 2012. No.4, pр. ??-??.
More Than One Path: The Interests of China and Russia in Central Asia. Expert Online, 2017. Available at: http://expert.ru/2017/07/3/kitaj-i-tsentralnaya-aziya 07.03.2017. (date of access 16.06.2026)
China's Investments in Central Asian Countries: Risks or Benefits. https://www.dw.com/ru/investicii-kitaa-v-strany-centralnoj-azii-riski-ili-vygoda/a-75632733 01/24/2026 (date of access 21.06.2026)
Foreign Investments in Kyrgyzstan. Available at: https://prc.today/kitaj-i-kyrgyzstan-dvustoronnyaya-torgovlya/ 04.10.2021. (date of access 12.06.2026)
Kyrgyzstan ranks 80th in the world in terms of favorable conditions for doing business. https://caravan-info.kg/ru/economics/853448-po-blagopriyatnym-usloviyam-dlya-vedeniya-biznesa-kyrgyzstan-na-80-meste-v-mire.html (date of access 12.06.2026)
Foreign Investment in Kyrgyzstan. https://prc.today/kitaj-i-kyrgyzstan-dvustoronnyaya-torgovlya/04.10.2021 (date of access 19.06.2026)
Bilateral Investment Treaty (BIT) https://prc.today/kitaj-i-kyrgyzstan-dvustoronnyaya-torgovlya/04.10.2021 (date of access 12.06.2026)
In Kyrgyzstan, the inflow of foreign direct investment in 2021 amounted to more than $698 million. https://kabar.kg/news/v-kyrgyzstane-v-2021-godu-pritok-
priamykh-inostrannykh-investitcii-sostavil-bolee-698-mln/ 11/03/22. (date of access 14.06.2026)
The volume of direct investment from Russia to Kyrgyzstan reached $145 million https://economist.kg/novosti/2022/06/13/obem-pryamyh-investicij-iz-rossii-v-kyrgyzstan-dostig-145-mln/13 June 2022. (date of access 20.06.2026)
In the first quarter of 2022, the inflow of foreign direct investment into the Kyrgyz Republic increased. Vb.kg https://www.vb.kg/doc/419384_v_i_kvartale_2022_
goda_v_kr_vyros_pritok_priamyh_inostrannyh_investiciy.html June 16, 2022. (date of access 20.06.2026)
Zhao Qingsong. Economic and Trade Relations between China and Kyrgyzstan: History, Status Quo and Prospects, Central Asian Economic Research. Xinjiang Finance and Economics. 2016. Is.1, pp.66-73.
Omurova Zh. Cooperation of the Kyrgyz Republic with the People's Republic of China within the Framework of the "One Belt, One Road" Initiative. Bulletin of Volgograd State University. Series 4: History, Regional Studies, International Relations. 2019. No.5, pр.??-??. DOI: 10.15688/jvolsu4.2019.5.17.
Kudayarov K.A. Foreign Investment in the Mining Industry of Kyrgyzstan. Social Sciences and Humanities. Domestic and Foreign Literature. Series 9: Oriental and African Studies. 2023. No.1, pp.63-73. (In Russ) Available at: https://doi.org/10.31249/rva/2023.01.04
Margulis S.B. Difficult Investor. What is the People's Republic of China Investing In in the Countries of the Former USSR. Research Center for Integration Problems of the Member States of the Eurasian Economic Union “Union Narrative 2050”, 2019. 29 р. Available at:https://www.sonar2050.org/storage/files/
Kuzmina E. The Struggle for Investments and Gray Imports: Relations between Kyrgyzstan and China. Eurasia.expert – https://eurasia.expert/investitsii-i-seryy-import-otnosheniya-kyrgyzstana-i-kitaya/ (date of access 15.06.2026)
Strategic Partnership between China and Kyrgyzstan. https://ru.journal-neo.org/2021/06/06/strategicheskoe-partnerstvo-kitaya-i-kirgizii/06.06.2021 (date of access 20.06.2026)
Imanaliev M.S., Dzhorobekova A. E. Conceptual foundations of relations between Kyrgyzstan and China in the light of Xi Jinping's initiative on the joint construction of the "Economic Belt of the Silk Road". Bulletin of Tomsk State University. Story. 2018. No.52, рр.38-42. DOI: 10.17223/19988613/52/7
A Chinese Company in the Kyrgyz Republic Illegally Produced Oil, Destroying the Environment. Sputnik Kyrgyzstan. Sputnik.kg. Available at: https://ru.sputnik.kg/20151104/1019864893.html 14.12.2021. (date of access 12.06.2026)
Information and analytical report. Agency for the promotion and protection of investments of the Kyrgyz Republic (Ministry of Economy of the Kyrgyz Republic). "The Kyrgyz Republic and the People's Republic of China: The current state of economic and investment cooperation." Bishkek. 2017. 20 p.
AUCA's Bishkek Smog Study: Myths and Reality. http://ced.auca.kg/?p=1354 Friday, September 17, 2021 (date of access 12.06.2026)
By the end of 2025, the volume of Chinese investments in the Kyrgyz economy reached $2.1 billion. Report.kg. https://report.kg/ekonomika/94619-po-itogam-2025-goda-obem-investicij-kitaja-v-jekonomiku-kr-dostig-21-milliarda.html 01.14.2026. (date of access 20.06.2026)
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Ж. Омурова
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 Дүние жүзінде.
